|
Receptura i technologia przygotowania kürtőskalácsa (kurtoszkalacza) nawijanego na drewniane wałki i pieczonego nad żarem węgla drzewnego z terenów niemieckojęzycznych dotarła do Węgrów po 1680 roku, kiedy na dworze hetmana (księcia) Siedmiogrodzkiego przetłumaczono na język węgierski książkę kucharską Rumpolta wydaną w 1581 roku. W 1723 r. pojawia się wzmianka o tym smakołyku, już pod nazwą „kürtőkalács” (kurtoszkalacz).
W innych regionach ciasto występuje często pod nazwą „pączek drążkowy” lub „zwijacz”. Nazwy te są tłumaczeniem z niemieckiego słowa Baumkuchen.
Było ono najpopularniejsze w Siedmiogrodzie, wśród Seklerów. Ogólnie przyjęta węgierska nazwa właśnie stąd pochodzi, bowiem gotowe ciasto przypomina komin, który Seklerzy nazywają „kürtő”.
Kürtőskalács w siedmiogrodzkich miastach w XVIII. wieku było często wypiekane, świadczą o tym ówczesne zapiski z Kolozsvar.
W XIX. wieku w Siedmiogrodzie udoskonalono technologię pieczenia i recepturę, która teraz jest uznawana za podstawową recepturę kürtőskalácsa (kurtoszkalacza). Wałki do pieczenia do dziś są wytwarzane z twardego drewna, np. z drewna bukowego, w taki sposób by początek drążka był węższy od jego końca. Do obu końców drążka przytwierdzone są pręty żelazne, do węższego krótszy a do szerszego dłuższy pręt. Krótszy pręt jest wstawiany nad żar, a dłuższy pręt wyposażony jest w rączkę, za pomocą którego wałkiem można kręcić, a kürtőskalács (kurtuszkalacz) natomiast piecze się nad żarem.

Popularność kürtőskalácsa (kurtoszkalacza) z Siedmiogrodu rozprzestrzeniała się w kierunku na zachód. Początkowo zaczęto piec kürtőskalácsa (kurtoszkalacza) na peryferiach Siedmiogrodu, w tak zwanym Partium, a pod koniec wieku XIX również w miastach na nizinach węgierskich. We wspomnianych miastach chłopi jednak nie zawijali ciasto na drążki drewniane, lecz na kolby kukurydzy. W ten sposób kürtőskalács (kurtoszkalacz) stał się mniejszy.
Od początków XX wieku zaczęto posypywać kürtőskalácsa (kurtuszkalacza) cukrem i orzechami włoskimi. Dzięki karmelizowanym kawałkom orzecha kürtőskalács (kurtuszkalacz) stał się jeszcze popularniejszy.
 Według receptury i technologii pieczenia odróżniamy kürtőskalács csíki (rejon w Siedmiogrodzie), kászoni (miasto w Siedmiogrodzie), nizinny i kürtőskalács z rejonów za dunajskich (zachodnie Węgry).Kürtőskalács (kurtoszkalacz) csíki i kászoni są tradycyjnymi świątecznymi daniami, niegdyś piekli je na wesela, chrzciny lub na cześć ważnych gości, do dziś tradycją ta pozostała żywą. Małe nizinne Kürtőskalácse (kurtuszkalacze) w dawnych czasach gospodynie piekły jak miały czas i ochotę na żmudną pracę. Kürtőskalácse (kurtuszkalacze) z zadunajskich regionów, były wypiekane w oleju, i były popularne w gronie szlachty, a dziś już tylko pamięć po nich pozostała.
Dziś na Węgrzech kürtőskalács (kurtuszkalacz) jest symbolem kultury siedmiogrodzkiej, w większości produkowany jest przez ludzi pochodzących z Siedmiogrodu. |